در این مطالعه تنوع گونه ای ماهیان حوضه سیروان در دو فصل بهار و تابستان 1390 مورد بررسی قرار گرفت. 12 ایستگاه بر اساس میزان شباهت، محل تلاقی سرشاخه و میزان دخالت بشر انتخاب شد. از 1454 قطعه ماهی نمونه برداری شده در مجموع 17 گونه ماهی شناسایی شد که متعلق به چهار خانواده کپورماهیان، آزادماهیان، لوچ ماهیان و گاوماهیان بودند. فراوانی گونه ها بین فصول مختلف دارای تفاوت معنی داری نبود (P>0. 05)، ولی تنوع گونه ها بین فصول، تنوع و فراوانی گونه ها در ایستگاه های مختلف در هر فصل، دارای تفاوت معنی داری بود (P<0. 05). خانواده کپورماهیان 98% از فراوانی کل نمونه ها و خانواده آزادماهیان کم ترین فراوانی (07/0٪ ) را به خود اختصاص داده بود. به علاوه از مجموع گونه های شناسایی شده 97% بومی بودند. از خانواده Mastacembelidae گونه Mastacembelus mastacembelusدر ایستگاه پالنگان مشاهده شد. بیشترین فراوانی مربوط بهAlburnus mossulensis و کم ترین آن مربوط به Carassius auratus, Luciobarbus pectoralis و Oncorhynchus mykiss بود. شش گونه غیربومیCtenopharyngodon idella, Carassius auratus, Hemiculter leucisculus, Pseudorasbora parva، Oncorhynchus mykiss و Rhinogobius sp. نیز صید شد. بالاترین شاخص تنوع گونه ای (48/2)، غنای گونه ای (72/1) و غالبیت گونه ای (79/0) در فصل تابستان مشاهده گردید.

در حوضه هایی که در اثر پیشی گرفتن مصارف آب از منابع آن، بحران کمبود آب رخ می دهد، متوازن نمودن این تراز منفی امری ضروری است. در چنین شرایطی، برای تامین منابع آب جدید، طرح های انتقال آب بین حوضه ای به بخشی از سیاست های مدیریتی در کشور تبدیل شده است. در این طرح ها، بعضا پتانسیل های حوضه مبدا و مقصد به درستی ارزیابی نمی شود. در این پژوهش، طرح انتقال آب بین حوضه ای از حوضه سیروان در استان کردستان به حوضه های سفیدرود و کرخه مورد ارزیابی قرار گرفت. این ارزیابی بر اساس اصول مدیریت یکپارچه حوضه و بر مبنای توانایی حوضه مبدا در تامین نیازهای فعلی و حفظ منابع آب برای توسعه آینده انجام شد. به این منظور، ضمن شناسایی مناطق مستعد، سناریوهای مختلفی برای توسعه کشاورزی و مصرف آب در حوضه سیروان تعریف شد. در تعیین سناریوهای توسعه کشاورزی معیارهای کمی با بیشترین اثرگذاری به صورت نقشه هایی در محیط GIS استخراج شد. همچنین، با تعیین نیاز خالص آبیاری محصولات به کمک نرم افزار CROPWAT، سناریوهایی نیز برای مصرف آب در بخش کشاورزی تعریف شد. نتایج نشان داد که حوضه سیروان با توجه به وضعیت منابع آب و خاک آن از پتانسیل توسعه کشاورزی مناسبی برخوردار است، به طوری که میزان آورد سالانه حوضه از نیاز آبی بخش کشاورزی آن در افق طرح، کمتر است. نتایج این پژوهش بیانگر لزوم توجه هرچه بیشتر به مدیریت یکپارچه منابع آب در مطالعات طرح های انتقال آب بین حوضه ای در کشور است.

در این تحقیق اثر تغییر اقلیم بر متغیرهای هواشناسی و جریان سالانه حوضه سیروان با منظور نمودن عدم قطعیت های سناریوهای انتشار و ساختار مدل های هیدرولوژیکی، ارزیابی شده است. سناریو های آینده ی بارش، بیشینه دمای روزانه و کمینه دمای روزانه مدل اقلیمیCGCM3  برای حوضه آبریز سیروان به روش عامل تغییرات ریز مقیاس شده است و اثر تغییر اقلیم بر این متغیرها و تبخیر و تعرق پتانسیل حوضه ارزیابی شده است. برای شبیه سازی جریان رودخانه، بیست مدل هیدرولوژیکی سالانه مورد آزمون قرار گرفت و دو مدل (با عناوین M8 و (ICARLike که بهترین عملکرد را داشتند، برگزیده شدند. جریان سالانه حوضه آبریز سیروان توسط دو مدل هیدرولوژیکی برای سناریوهای آینده (65-2036) و دوره ی پایه (2000-1971) شبیه سازی شد و اثر تغییر اقلیم بر متغیرهای هیدرولوژیک حوضه ارزیابی شد. عدم قطعیت ها با استفاده از سه سناریوی A1B، A2، و B1 و دو مدل هیدرولوژیکی تحلیل شد. نتایج حاکی از افزایش دما و تبخیر و تعرق پتانسیل، کاهش بارش و جریان سالانه حوضه سیروان است. با وجود آنکه دامنه ی عدم قطعیت های سناریوهای انتشار و ساختار مدل های هیدرولوژیکی قابل توجه است، تحت همه حالات مورد بررسی، جریان سالانه حوضه سیروان در اقلیم آینده کاهش یابد.

در سایه افزایش رشد مصرف آب، سوء مدیریت، رشد جمعیت دنیا و افزایش شهرنشینی و همچنین پایین رفتن سطح آب های زیرزمینی در بیشتر نقاط جهان، کارشناسان معتقدند که منابع آب در قرن بیست و یکم، یکی از چالش برانگیزترین صحنه های حیات بشریت را رقم خواهد زد. کشور ایران با آن که بنا به موقعیت جغرافیایی خود در کمربند خشک کره زمین قرار گرفته است، ولی با توجه به ویژگی های توپوگرافیک خود سالانه حدود هشت میلیارد مترمکعب آب را به خاطر جریان رودهای مرزی خود به سوی عراق از دست می دهد. بنابراین لازم است که از این منبع عظیم طبیعی که همه ساله از کشور خارج می شود، استفاده مطلوب به عمل آید. اما استفاده از این منابع آب پیامدهایی را از نظر هیدروپلیتیک، چه در بعد داخلی و چه در بعد خارجی، در پی خواهد داشت که اولین نمونه آن تاثیرگذاری بر نحوه روابط ایران با عراق است. روابط دو کشور ایران و عراق که طی چندین دهه بر اثر عوامل ژئوپلیتیک بحرانی بوده است، به نظر می رسد این بار تحت تاثیر مساله آب قرار گیرد، زیرا عراق که به دلیل اقدامات ترکیه در حوضه رودهای دجله و فرات با مشکل آب رو به رو شده است، گمان می رود در برابر پروژه های انتقال آب موردنظر ایران در حوضه رودهای زاب کوچک، الوند و سیروان واکنش نشان داده و دست به اقدامات بازدارنده بزند. از سوی دیگر موقعیت جغرافیایی این حوضه ها در غرب کشور که بیشتر منطبق بر مناطق کرد سنی مذهب هستند، می تواند بر تحریک کردهای منطقه دامن بزند. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی در پی بررسی هیدروپلیتیک این حوضه ها و پیامدهای آن و ارایه راهکارهایی درباره نحوه اجرای پروژه های کنترل آب و کاهش هزینه های سیاسی و اجتماعی آنهاست.

حرکات تکتونیکی همواره تأثیرات بسیار زیادی بر نقاط مختلف کره ی زمین دارند و هر منطقه ای که در حال حاضر نیز حرکات تکتونیکی در آنها وجود دارد به اصطلاح دارای تکتونیک فعال است. رودخانه ها نسبت به حرکات تکتونیکی حساس هستند و رابطه نزدیکی بین لندفرم های رودخانه ای و حرکات تکتونیکی وجود دارد. به منظور بررسی وضعیت تکتونیکی یک منطقه یا حوضه روش های مختلفی وجود دارد. در این میان، شاخص های ژئومورفیکی در ارزیابی فعالیت های تکتونیکی ابزاری مفید و قابل اطمینان هستند. بر این اساس در تحقیق حاضر به بررسی وضعیت تکتونیکی حوضه ی رودخانه ی سیروان پرداخته شده است. در این تحقیق حوضه ی رودخانه ی سیروان شامل 5 زیرحوضه ی گاران، شویشه، قشلاق، گاورود و سیروان مورد ارزیابی قرار گرفته شده است. به منظور بررسی تأثیر تکتونیک بر زیرحوضه های مورد مطالعه از 8 شاخص، شامل: شاخص پیچ و خم (سینوسی) جبهه کوهستان (Smf)، شاخص عدم تقارن حوضه زهکشی (AF)، شاخص گرادیان طولی رودخانه (SL)، شاخص تقارن توپوگرافی معکوس (T)، شاخص تراکم سطحی آبراهه (P)، شاخص انتگرال هیپسومتری (Hi)، شاخص سینوسی رودخانه (S) و شاخص شکل حوضه (Bs) استفاده شده است. پس از ارزیابی حوضه بر مبنای شاخص های موجود، به منظور طبقه بندی حوضه ها از نظر فعالیت تکتونیکی، از شاخص ارزیابی نسبی فعالیت های تکتونیکی (Lat) استفاده شده است که نتایج حاصله از این شاخص بیانگر این است که در بین زیرحوضه های مطالعاتی، زیرحوضه ی شویشه با میانگین کلاس 2، دارای وضعیت فعال تری نسبت به سایر زیرحوضه ها است.

در بحث مدیریت آبزیان و ارزیابی ذخایر گونه های ماهیان آب های شیرین، بررسی ترجیح زیستگاه و مطلوبیت زیستگاهی حائز اهمیت است. زیرا حضور گونه های متعدد در یک اکوسیستم آبی بیانگر شرایط مطلوب آن زیستگاه است. از این رو این مطالعه به منظور بررسی و ترجیح زیستگاه جویبار ماهی زارزیان (Oxynoemacheilus zarzianus) در رودخانه سیروان به اجرا درآمد. نمونه برداری در 7 ایستگاه هر کدام با 3 تکرار و جمعاً 21 ایستگاه از نقاط مختلف رودخانه سیروان (از نظر عمق، عرض و ...) صورت گرفت. نمونه برداری در هر ایستگاه به طول30 متر در خلاف جهت جریان رودخانه، از پایین دست رودخانه به سمت بالادست صورت گرفت. تعداد 9 فاکتور محیطی از جمله pH، دما، کل مواد جامد محلول، هدایت الکتریکی، عمق، عرض رودخانه، سرعت جریان، ارتفاع از سطح دریا و شیب بستر بلافاصله اندازه گیری شد. همچنین در طی نمونه برداری و مطالعه میدانی جنس سنگ بستر نقاط نمونه برداری ثبت شد. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین مقادیر SI کل برای گونه جویبار ماهی مورد مطالعه به ترتیب برای فاکتورهای ارتفاع از سطح دریا (237/0) و عرض رودخانه (1/0) به دست آمد. نتایج نشان داد که بیشترین فراوانی و حضور گونه در محدوده هایی با بستر قلوه سنگی بود که احتمالاً جهت در امان ماندن از شکارچی این نقاط را ترجیح می دهد. مقدار شاخص مطلوبیت کل نیز نشان داد که این رودخانه برای جویبارماهی زارزیان یک زیستگاه مطلوب نمی باشد. از این رو لازم است تدابیر مدیریتی خاص برای این گونه که اخیراً نیز حضور آن در این رودخانه گزارش شده است، لحاظ گردد

یکی از مخاطرات تهدیدکننده مردم نواحی کوهستانی، بهمن برفی است. در این مقاله به پهنه بندی بهمن به عنوان یک مخاطره با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی و تحلیل سلسله مراتبی اقدام شده است. روش تحلیل سلسله مراتبی برای بهبود نمونه آموزش، در سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام شده است. این روش در حوضه آبریز سیروان در جنوب غرب استان کردستان که از پتانسیل بالایی برای این مخاطره برخودارمی باشد، اعمال شد. برای این منظور ابتدا از گذرگاه های که بهمن در آن اتفاق افتاده، بازدید میدانی به عمل آمد و مختصات آن ها برداشت گردید. مطالعات کتابخانه ای برای شناسایی معیارهای تأثیرگذار در این فرایند انجام گرفت بر اساس مطالعات، معیارهای زمینی شامل شیب، جهت شیب، ارتفاع، تحدب و تقعر، فاصله از جاده و کاربری اراضی انتخاب شدند. نقشه حاصل از روش تحلیل سلسله مراتبی طبقه بندی و از هر طبقه 20 نمونه برای آموزش شبکه عصبی بکار گرفته شد. شبکه عصبی پرسپترون برای ارزیابی این متغیرها با ساختار شش لایه ورودی، یک لایه پنهان و شش گره در هر دولایه با نرخ یادگیری01/ با دو تابع سیگموئید و خطی به عنوان ساختار بهینه با آزمون وخطا پذیرفته شد. بررسی این متغیرها با استفاده از شبکه عصبی نشان دهنده آن است که بیش از 86 درصد از منطقه موردمطالعه جزء مناطق باقابلیت بهمن خیزی بالا است. به منظور صحت سنجی این مدل ها از داده های مشاهده ای موجود استفاده شده که حاکی از موفقیت و کارایی هر دو تابع با اولویت اندک تابع خطی می باشد.

تغییرات الگوی رودخانه یکی از مهم ترین مسائل مهندسی رودخانه است که بر فعالیت ها و سازه های عمرانی حاشیه رودخانه تاثیر می گذارد. مطالعه تغییرات مورفولوژیکی کانال های رودخانه ای به منظور یافتن راهکارهای کنترلی مناسب برای حل مشکلات دینامیکی این نواحی اهمیت دارد. هدف اصلی مقاله حاضر بررسی تحولات مورفولوژیکی و الگوی رودخانه ای آزادرود از راه شاخص های هندسی و تصاویر ماهواره ای است، برای دستیابی به این هدف، نقشه توپوگرافی 1:1000 منطقه با استفاده از برداشت های میدانی تهیه و با استفاده از تصاویر ماهواره ای لندست و گوگل ارث در محیط GIS، بازه های مطالعه استخراج شدند. با رقومی سازی مسیر رودخانه در اتوکد، شاخص های هندسی رودخانه (زاویه مرکزی، شعاع نسبی، شکل پلان، ضریب پیچشی) 59 بازه روی تصاویر محاسبه شدند. نتایج نشان می دهند شعاع نسبی 40 درصد قوس های مئاندری در رودخانه آزاد بیش از 3.5 و تمرکز تنش در ناحیه انتهایی قوس خارجی است و نگرانی خاصی درباره این بازه ها وجود ندارد. شعاع نسبی 30 درصد قوس های پیچان رود بین 1.5 تا 3.5 است و بنابراین تمرکز تنش در حدود 30 درصد پیچ و خم رودخانه در ابتدای قوس داخلی و انتهای قوس خارجی است. همچنین تمرکز تنش در حدود 30 درصد پیچ و خم تنه اصلی رودخانه در سراسر قوس داخلی است و باید توجه ویژه ای به این پیچان رودها داشت. شرایط تقریبا پایداری در بیشتر بازه های رودخانه آزاد حاکم است و بجز در برخی بازه ها که فرسایش جزئی دارند، ناپایداری های حادی در سایر بخش ها دیده نمی شود. لازم است در تعیین حریم بستر به 9 بازه بحرانی 18، 20، 24، 26، 29، 41، 47، 56 و 58 توجه ویژه شود.

این مطالعه به منظور بررسی همپوشانی آشیان اکولوژیک دو گونه همبوم سیاه ماهی خالدار (Paracapoeta trutta) و سیاه ماهی  میان رودان (Capoeta damascina) در بخش ایرانی رودخانه سیروان (حوضه خلیج فارس) به اجرا درآمد. بدین منظور، طی زمستان 1400 نمونه برداری از هشت ایستگاه (هرکدام با سه تکرار) صورت گرفت. بعد از شناسایی، نمونه ها در محل صید رهاسازی شدند. سپس تعداد 10 فاکتور محیطی از جمله عمق، سرعت جریان، عرض رودخانه، pH، دما، هدایت الکتریکی (EC)، کل مواد جامد محلول (TDS)، ارتفاع از سطح دریا، شیب و اکسیژن محلول اندازه گیری و ثبت شدند. بررسی مطلوبیت زیستگاه گونه P. trutta به صورت pH 8-5/7، دما حدود 10 درجه سانتی گراد، TDS  150 میلی گرم بر لیتر،EC  400 میکروموس بر سانتی متر، ارتفاع از سطح دریا 1150 متر، عمق 15 سانتی متر، عرض رودخانه حدود 9 متر، سرعت جریان 1 متر بر ثانیه، شیب 2 درصد و اکسیژن محلول 9 میلی گرم بر لیتر و برای گونه C. damascina نیز به صورت pH 5/6-6، دما حدود 10 درجه سانتی گراد، TDS  180 تا 200 میلی گرم بر لیتر، EC  300 میکروموس بر سانتی متر، ارتفاع از سطح دریا 1150 متر، عمق 25 سانتی متر، عرض رودخانه حدود 6 متر، سرعت جریان 5/0 متر بر ثانیه، شیب 2 درصد و اکسیژن محلول 8 میلی گرم محاسبه شد. نتایج همپوشانی آشیان اکولوژیک نشان داد که دو گونه براساس فاکتورهای محیطی مورد بررسی، در اکسیژن محلول بیشترین هم پوشانی (646/0) و  در فاکتور دما (293/0) کمترین همپوشانی را نشان داد.محاسبه شد. میانگین هم پوشانی آشیان اکولوژیک نیز برای دو گونه 432/0 به دست آمد.